کاردرمانی

رابطه تعادل و حرکات چشم

اطلاعات تعادلی که ازسیستم دهلیزی تعبیه شده در گوش داخلی به مغز میروند در ایجاد هماهنگی حرکات چشم با سر و ثابت ماندن تصویر بر روی شبکیه نقش اساسی دارند.گوش داخلی و عضلات چشم توسط یک رفلکس به نام رفلکس دهلیزی – چشمی یا  VOR در ارتباطند.

VOR یکی از سریع ترین رفلکس ها در بدن است. این رفلکس به ما کمک میکند که نگاهمان در حین حرکت، متمرکز و ثابت بماند.

سیستم تعادلی در گوش داخلی اطلاعات لازم در مورد شدت و جهت حرکت را به مغز مخابره میکند و مغز از این اطلاعات به منظور کنترل حرکات چشم و سر برای حفظ نگاه متمرکز استفاده میکند. زمانی که به یک کلمه روی تابلو نگاه میکنید و در همان حین سرتان را در جهات مختلف حرکت میدهید، باز هم میتوانید کلمه را به صورت واضح بخوانید.دلیل این امر آن است که رفلکس VOR و سیستم تعادلی شما به صورت طبیعی عمل میکند.

ولی اگر با تکان دادن سر، کلمه روی تابلو تار و غیر واضح شود و شما نتوانید نگاه خود را روی کلمه مورد نظر فوکوس کنید، ناشی از ضعف سیستم دهلیزی شما است و شما مبتلا به اختلالی به اسم Oscillopsia هستید.این افراد دچار ضعف در عملکرد گوش داخلی هستند و در حین حرکت نمیتوانند کلمات را بخوانند.

تصور کنید این اختلال تا چه اندازه میتواند  باعث ایجاد محدودیت در حین ورزش ، رانندگی، جستجوی اجناس در طبقات فروشگاه ها و در حین راه رفتن بشود. این یک مشکل  چشمی نیست بلکه یک مشکل تعادلی است.

اختلال درمسیر رفلکس دهلیزی-چشمی شامل اشکال زیر است:

• یک یا هر دو گوش حرکات سر را به خوبی حس نمیکنند.
• اعصاب خارج شده از گوش اطلاعات را به خوبی به مغز مخابره نمیکند.
• مغز عمل پردازش اطلاعات را به خوبی انجام نمیدهد.
• مغز کنترل حرکات چشم را به خوبی انجام نمیدهد.
• مشکل در عضلات چشم است.

خبر خوب این که نقص VOR به خوبی توسط متخصص کاردرمانی، پزشک گوش  و حلق و بینی قابل تشخیص است و همچنین تست های تشخیصی تکمیلی به منظورتعیین دقیق لوکیشن آسیب در مسیر رفلکس قابل انجام است.

VOR یک رفلکس تطابق پذیر است. یک کاردرمان خوب میتواند شرایط را به خوبی ارزیابی کند و تمرینات فوکوس بینایی و ایجاد ثبات در نگاه را به کودک شما آموزش دهد.

گاها درمان این اختلال تعادلی میتواند بسیاری از مشکلات روانخوانی ، اختلال دیکته و اختلال یادگیری، اختلال ریاضی را درمان کند.

مترجم : نازیلا ندایی طوسی

منبع: https://www.lifemark.ca/blog-post/how-can-your-ears-affect-your-eyes

ممکن است فرزند شما فکر کند که اگر مدرسه تعطیل باشد، وقت آن است که کتاب ها را در قفسه بگذارد و استراحت کند، به خصوص اگر آنها در خواندن ضعیف باشند و علاقه و اشتیاقی برای خواندن نداشته باشند. اما استراحت کامل طولانی می تواند باعث از دست رفتن دستاوردهای او در خواندن باشد،  به خصوص که به سختی هم بدست آمده‌اند.

رشد مهارت خواندن نیازمند تمرین و تکرار بسیار به خصوص برای دانش‌آموزان با تشخیص اختلالات یادگیری است. تعطیلات طولانی برهم زننده نظم کسب مهارت خواندن و موجب عقبگرد دانش‌آموزان است. داشتن تمرینات منظم کوتاه بهتر از تعطیلی کامل است.

سطح خواندن کودک شما هر چه باشد، می توانید با درگیر کردن فرزندتان در فعالیت‌های خواندن سرگرم کننده و آموزنده، آنها را در مسیر حفظ مهارت خواندن قرار دهید. این فعالیت‌ها بر رشد زبان، روان‌خوانی و درک مطلب متمرکز است و می تواند برای طیف وسیعی از سنین و سطح مهارت‌های  مختلف سازگار باشد.

زبان: کلمه بازی

ساختن مخزنی از واژگان قوی، از جمله طیف گسترده‌ای از کلمات توصیفی، به کودک شما کمک می کند تا هنگام مواجهه با متون پیچیده، مهارت خواندن خود را بالا ببرد. می توانید این بازی های ساده را در تعطیلات انجام دهید.

• مترادف/ مخالف/ هم‌خانواده کلمه ……………… چیست: کودک برای هر مترادف/ مخالف/ هم خانواده‌ای که بگوید امتیاز می‌گیرد. به عنوان مثال از کودک خود بپرسید “کلمه دیگر به معنی زیبا چیست؟” آنها به احتمال زیاد “قشنگ” یا “خوشگل” را پیشنهاد می‌کنند. برای کمک به آنها در ساختن خزانه واژگان خود، می توانید استفاده از لغت‌نامه را آموزش دهید.
• جمله سازی: در جمله سازی به فرزند خود کمک کنید. به طور مثال تصویر یک گل را به کودک نشان بدهید و از او بپرسید این چیست؟ بعد پاسخ او را بنویسید “این یک گل است”، سپس از او بپرسید گل چه رنگی است؟ پاسخ او “گل قرمز است” را بنویسید و سپس از او بپرسید برگ‌های گل چه رنگی است؟ و به ترتیب گفته شده پاسخ او را بنویسید. سوال بعدی می‌تواند سوال از جایی باشد که گل کاشته شده و …. به این ترتیب شما به فرزند خود توصیف کردن و  نوشتن آن توصیفات را آموزش داده‌اید. حالا می‌توانید از کودک بخواهید نوشته‌های خود را بخواند.
• بازی‌های صفحه‌ای: منظور از بازی‌های صفحه‌ای، بازی‌هایی هستند که روی صفحات کاغذی یا الکترونیکی انجام می‌شوند و در آنها از کودکان خواسته می‌شود به طور مثال تا با حروف داده شده واژه بسازند ( برای نمونه با هـ ا پـ مـ یـ و ا می توان هما، پیام، هوا و … را ساخت).

روان‌خوانی: برای من داستان بخوان

روان‌خوانی توانایی خواندن دقیق و سریع متون است. بهترین راه بهبود روان‌خوانی، خواندن با کودک با صدای بلند است. خواندن با کودک یک زمان کلیدی است. وقتی کودک با شما و با صدای بلند می‌خواند، او در حال تمرین خواندن است؛ و وقتی شما با صدای بلند می‌خوانید، شما در حال ارائه الگوی روانخوانی به کودک هستید. این همه ماجرا نیست؛ تجربه مشترک خواندن والدین و کودک، به کودک در ایجاد رابطه مثبت با خواندن کمک می‌کند.

• نوبتی بخوانید. صفحه به صفحه، یا جمله به جمله یا شخصیت به شخصیت به نوبت بخوانید و جایگزین شخصیت‌های داستان‌ها شوید. وقتی نوبت شماست، لحن خواندن را متناسب با جمله کنید و کودک را هم برای این کار تشویق کنید.
• کتاب صوتی خودت را بساز. خواندن یک داستان مورد علاقه را با کودک خود تمرین کنید تا اینکه با متن احساس راحتی و آشنایی داشته باشد. سپس ضبط کننده صدا را بر روی تلفن همراه یا رایانه خود روشن و صدای خوانده شدن داستان را ضبط کنید. ضبط را به عقب برگردانید تا کودک شما بتواند صدای خوانده شدن را بشنود. این کار را آن قدر انجام دهید تا کودک از نتیجه راضی و خوشحال باشد. وقتی نسخه آخر حاضر شد، آن را به عنوان هدیه به یک دوست یا پدر/ مادربزرگ تقدیم کنید – و حتماً یک نسخه هم برای خود ذخیره کنید!

درک مطلب: یک خواننده بهتر بسازید

برخی از کودکان با خواندن مشکل کمی دارند اما برای شناسایی نکات کلیدی یک داستان و درک مضامین آن مشکلات اساسی دارند. سؤال طرح کردن و کمک به فرزندتان در تعامل عمیق‌تر با آنچه می خواند به بهبود مهارت درک مطلب کمک می‌کند.

• فیلم ذهنی. از فرزند خود بخواهید صحنه‌ای از  داستانی را که می خوانید تجسم کند تا به آنها کمک کند کلمات را با تصاویر پیوند دهند. چند پاراگراف را برای کودک بخوانید و از کودک بپرسید تصاویر صحنه های داستان چطور می توانست باشد. اگر کودک در تصویر سازی مشکل دارد به متن برگردید و به او کمک کنید تا واژه‌ها و عبارات توصیفی را پیدا کند. از آنها بپرسید که چگونه صحنه ممکن است در یک فیلم ظاهر شود؟ آن را توصیف کند. اگر می خواهید تصویر ذهنی او را ترسیم کنید، کاغذ و ماژیک داشته باشید.
• بعد چه اتفاقی می‌افتد. بعد از خواندن چند پاراگراف از یک داستان، از فرزندتان بپرسید که آیا او می‌تواند پیش بینی کند که قرار است در آینده چه اتفاقی بیفتد یا خیر. “چه اتفاقی می‌افتد اگر خرگوش هویج را بدزدد؟ آیا کشاورز خرگوش را می گیرد؟ داستان چگونه تمام می شود؟” اگر  کتاب دارای تصویر است، کودک خود را تشویق کنید که برای پیدا کردن سرنخ ها با دقت به آنها نگاه کند.
• خواندن با هدف. به کودک خود کمک کنید که در خواندن با یک هدف خاص در ذهن تمرین کند. به عنوان مثال، قبل از اینکه کودک شما شروع به خواندن یک فصل از کتاب کند، یک یا دو سوال را مطرح کنید تا آنها بتوانند تا با خواندن متن به دنبال جواب باشند. به عنوان مثال، “وقتی این فصل را تمام کردید، دو شخصیت را نام ببرید.” یا سؤال کنید که چه سالی یک داستان خاص اتفاق می افتد. آیا کودک شما فکر می کند تابستان یا زمستان است؟ جواب سوال‌ها را چطور و از کجا می‌تواند پیدا کند؟

Dwight, V[1]. (2020). 8 ways to keep your child’s reading skills sharp when school is closed. https://www.greatschools.org/

آزمون نشانگان بدکارکردی اجرایی در کودکان

هفت کارکرد اجرایی (خودآگاهی، مهار، حافظه کاری غیر کلامی، حافظه کاری کلامی، خود تنظیمی هیجانی، خود انگیزشی و برنامه ریزی و حل مسئله) به مرور زمان رشد می‌یابند. خودآگاهی در حدود 2 سالگی شروع می شود. با این حال افراد مبتلا به اختلال کمبود توجه و بیش فعالی عموماً 30 تا 40 درصد از همسالان خود در رشد کارکرد اجرایی عقب‌ترند.

اغلب در هنگام انتقال به کلاس ششم یا نهم، هنگامی که ساختار و برنامه‌های مدرسه به طور چشمگیری تغییر می‌کند و انتظارات آموزشی افزایش می‌یابد دیگر نمی‌توان ضعف کارکردهای اجرایی را نادیده گرفت. والدین و معلمان اغلب متوجه نمی‌شوند که چرا بچه ها نمی‌توانند به طور مستقل روی یک تکلیف کار کنند، و فرض می‌کنند که آنها مهارت های لازم را ندارند یا تنبلی می‌کنند. این مهم است که زودتر به کودکان مبتلا به ضعف کارکردهای اجرایی یا دارای نقص توجه کمک کنید تا از مشکلاتی که این اختلالات ایجاد می‌کنند کم کنید تا بچه ها احساس احمق بودن یا تنبلی نکنند.

این آزمون غربالگری برای تعیین اینکه کودک شما علائمی مشابه علائم یک اختلال کارکرد اجرایی را نشان می‌دهد یا خیر طراحی شده است. فقط یک متخصص بهداشت روان آموزش دیده قادر به تشخیص از طریق ارزیابی بالینی است. این صفحه نمایش آزمون برای استفاده شخصی و فقط یک غربالگری ساده است. بنابراین حتی چنانچه پاسخ شما به بیشتر سوالات “همیشه” باشد، به معنی نشانگر وجود اختلال نیست بلکه فقط می‌تواند به شما بگوید نیاز به مشورت با متخصص دارید یا خیر؟.

منبع : BAILEY, E. [Self-Test] Could Your Child Have an Executive Function Deficit? Retriwed: https://www.additudemag.com/

نشانه های بیش‌فعالی نقص توجه در سنین مختلف

• نشانه های بیش‌فعالی-نقص توجه در کودکان پیش دبستان – پایه دوم

1. در شروع کارهای عادی مانند لباس پوشیدن یا جمع کردن اسباب بازی‌هایش مشکل دارد.
2. اغلب راهنمایی‌ها را نادیده می‌گیرد و یا در دنبال کردن دستورات تاخیر می‌کند.
3. هنگام غذا خوردن یا هنگام فعالیت های گروهی کنار دوستان همسنش به سختی می‌نشیند.
4. هنگامی که از او انتظار می‌رود ساکت باشد، بلند ‌می‌شود، صحبت و بی قراری می‌کند.
5. پایان دادن به یک فعالت و شروع یک کار دیگر برایش سخت است.
6. کارهایش بیشتر سریع است تا دقیق.
7. خیلی باید تکرار شود تا کودک کاری را متوقف کند و یا گوش به حرف شخصی کند.
8. به زمان بیشتری برای متمرکز شدن نسبت به سایر همسالانش احتیاج دارد.
9. وسایل را بدون اجازه برمی‌دارد.
10. به نظر می‌رسد هر کاری را خودش می‌خواهد انجام می‌دهد و به حرف کسی گوش نمی‌دهد.
11. به زمان و تشویق زیادی برای پایان دادن به فعالیت های روزمره نیاز دارد.
12. در به یادآوری دستورات مشکل دارد.
13. در بخاطر آوردن اصولی که یاد گرفته با مشکل روبرو است.
14. برای مسائل جزیی بسش از حد ناراحت و ناامید می‌شود.

• نشانه های بیش‌فعالی-نقص توجه در پایه سوم تا هفتم

1. به سختی کاری را شروع می‌کند، مخصوصاً اگر فعالیت چند مرحله‌ای باشد.
2. گاهی بسیار خسته و بی‌حوصله است.
3. گاهی بی قرار است، و دقیقا زمانی که انتظار می‌رود ساکت باشد بسیار حرکت و سروصدا می‌کند.
4. مسائلی که شنیده را زود فراموش می‌کند مگر اینکه برایش بسیار جذاب باشد.
5. در نوشتن تکالیف عجله می‌کند یا آنها را با بی‌دقتی انجام می‌دهد.
6. معمولا بنظر ‌می‌آید که در مدرسه و انجام دادن تکالیفش تلاش کافی نمی‌کند.
7. تکالیف را جا می‌اندازد و یا تمرکزش را براحتی از دست می‌دهد.
8. تکالیفش را بدون پایان دادن به آنها رها می‌کند.
9. در بیاد آوری اتفاقات روزمره دچار مشکل است.
10. معمولا در آوردن یادداشت های خانگی یا تحویل تکالیف دچار فراموشی است.
11. فقط مسائل مربوط به خودش را پیگیری می‌کند (مثلاً چیزی را که به او قول داده شده را فراموش نمی‌کند ولی قول‌های خودش را به خاطر نمی‌آورد).
12. تحمل ندارد و وسط حرف می‌پرد.
13. درفکر کردن به عواقب کارها مشکل دارد.
14. گاهی بدون در نظر گرفتن عواقب صحبت‌هایش، حرف می‌زند.
15. بسیار آهسته کار می‌کند.
16. در به اتمام رساندن کارها مشکل دارد (مانند امتحان دادن یا نوشتن یک گزارش از یک داستان).

• نشانه های بیش‌فعالی-نقص توجه در نوجوانان

1. در اولویت بندی و برنامه ریزی با مشکل روبه رو است.
2. به سختی زمان را برای انجام تکالیف و کارهای دیگر تنظیم می‌کند و به سختی آنها را شروع می‌کند.
3. هنگام گوش دادن قسمتی را نمی‌شنود و در هنگام خواندن قسمتی را جا می‌اندازد.
4. گاهی نیاز است تا قسمتی از اطلاعات را بازخوانی کند و یا از سایرین سوال کند تا مطالب را بطور کامل متوجه شود.
5. متمرکز ماندن برای او سخت است.
6. اغلب از انجام کارها کنار می‌کشد مگر اینکه در حال انجام کاری بشدت جذاب باشد.
7. اغلب تکالیفش را با عجله و با خطاهای فراوان انجام می‌دهد.
8. اغلب به نظر می‌رسد که حداکثر توان خود را در مدرسه و تکالیف بکار نمی‌بندد.
9. در بیاد آوری اطلاعات هنگامی که به آنها نیاز دارد، مشکل دارد.
10. در طول امتحانات به مشکلاتی بر می‌خورد که بنظر شب قبل بخوبی آنها را بیاد می‌آورده است.
11. در بیاد آوری اتفاقات روزانه دچار مشکل است.
12. اغلب فراموش می‌کند که تکالیفش را بنویسد و کارهایش را انجام دهد.
13. بصورت مبهم عمل می‌کند.
14. حرف میزند بدون اینکه به نتیجه آن فکر کند.
15. گاهی بسیار آهسته عمل می‌کند.
16. با ضرب الاجل برای امتحانات و برای تکالیف مشکل دارد. اصلاً به نظر می‌رسد مفهوم ضرب الاجل را نمی‌فهمد.
17. اغلب بی‌حال و مضطرب است.
18. اغلب بنظر می‌رسد که نمی‌تواند از صحبت کردن یا بازی با چیزی که در دستش است، دست بکشد.

آیا کودکم اختلال حسی دارد؟

یکپارچگی حسی فرآیندی است که در مغز انجام می شود و منجر به دریافت اطلاعات حسی، پردازش صحیح این اطلاعات و ترکیب این اطلاعات آمده از حواس مختلف و اتخاذ یک تصمیم مناسب براساس اطلاعات وارد شده از همه منابع و در نهایت اجرای آن تصمیم به وسیله فرستادن تکانه های الکتریکی به عضلات و اندام ها می شود. همچنین فرآیندی است که اطلاعات حسی غیر ضروری را فیلتر میکند.برای مثال زمانی که در یک رستوران شلوغ هستید،سیستم یکپارچگی حسی به شما این امکان را می دهد که صداهای اضافی محیط را فیلتر کنید و نادیده بگیرید تا بتوانید از گپ زدن با دوستان خود لذت ببرید.

زمانی که کودک نمی تواند اطلاعاتی که از حواس مختلفش به مغز می رسد را پردازش کند و نمیتواند ادراک ایجاد شده به وسیله چشم ها، گوش ها، مفاصل و حس تعادلش را به درستی ترکیب کند،مسایل کوچک برای او به طرز ناراحت کننده ایی بزرگ جلوه میکنند.اختلال یکپارچگی حسی اختلالی است که شامل این مشکلات حسی می باشد و کاردرمانی با استفاده از چهارچوب یکپارچگی حسی،در جستجوی حل مشکل است.

سه حس اصلی که در درمان یکپارچگی حسی بیشتر از سایر حواس مورد توجه کارشناسان کاردرمانی قرار میگیرد شامل حسی عمقی، وستیبولار(تعادلی) و حس لامسه می باشد. اگر این سه حس به درستی کار نکنند حس های دیگر نیز نمی توانند به خوبی عمل کنند. کارشناسان معتقدند که تحریک سازمان یافته این حواس می تواند در تعدیل سایر حواس مثل بویایی، شنیداری، بینایی و چشایی نیز موثر باشد.به همین دلیل کاردرمانگران در جلسات درمانی خود با کودکانی که مشکلات حسی  دارند، بر روی فعالیت هایی که شامل لمس ، حرکت ، و کارهای سنگین است ، تمرکز میکنند.

کودکانی که اختلال حسی دارند الگوی رفتاری خاصی در خصوص حس های مختلف دارند، آنها معمولا: 

• واکنش های بیش از  حد یا کمتر از حد به اطلاعات حسی دارند.
• خام حرکتی و اشتیاق برای پریدن ،چرخیدن و سر و صدا کردن دارند.
• در تشخیص و تفکیک اطلاعات مهم از اطلاعات پس زمینه ایی و غیر ضروری ناتوان هستند.

حواس هفت گانه در اختلال یکپارچگی حسی :

حس عمقی: یا حس وضعیت بدن، اگر کودکتان به طور منظم به،تصادفی یا هدفمند به اشیا برخورد میکند؛ برای برنامه ریزی توالی حرکات ساده دچار مشکل است؛دایما میپرد و جست و خیز میکند و یا دیگران را سفت بغل میکند یا هل میدهد، در پردازش حس عمقی دچار مشکل است.

حس وستیبولار: یا حس تعادل، اگر کودک برای تاب خوردن ترس یا اشتیاق فراوان دارد؛از ارتفاع یا پریدن می ترسد؛ چرخیدن دور خود یا جنبیدن به جلو و عقب را دوست دارد،  در حس وستیبولار دچار مشکل است.

حس لامسه: اگر کودک واکنش بیش از حد به لباس پوشیدن، شانه کردن مو، اصلاح مو و یا کارهای مربوط به دندان پزشکی نشان میدهد؛ واکنش کافی به سرما و گرما و درد ندارد؛ از بغل کردن و قلقلک و نوازش اجتناب میکند، در حس لامسه دچار مشکل است.

حس بینایی: اگر کودک چراغ های روشن را تحمل نمیکند؛ نمی تواند در زمینه شلوغ شی مورد نظر را پیدا کند؛ یا در چیدن پازل ضعف دارد در حس بینایی دچار مشکل است.

حس شنیداری: اگر کودک واکنش بیش از حدی به صدای سوت، آژیر و جارو برقی و دریل و … نشان میدهد؛ نمی تواند در اتاق پر سر و صدا آرام باشد؛ یا زمانی که محیط شلوغ باشد او را صدا میزنید، نمی شنود و پاسخ نمی دهد، در حس شنیداری دچار مشکل است.

حس بویایی: اگر کودک در تفاوت قایل شدن بین بو های مختلف مشکل دارد؛ به بوهای خاصی واکنش بیش از حد نشان میدهد؛ یا به بوهای قوی واکنش نشان نمیدهد و یا همه چیز را بو میکند؛ در حس بویایی دچار مشکل می باشد.

حس چشایی: اگر کودک شما اشتیاق زیادی به طعم های قوی تیز و تند دارد؛ از خوردن همه غذاها به جز غذاهای شیرین اجتناب میکند؛اقلام غیر خوراکی را میمکد یا میخورد، در حس چشایی دچار مشکل است.

درمان یکپارچگی حسی در کرج

با مراجعه به یک کاردرمان و ارزیابی دقیق کودک توسط کارشناس مربوطه، غالبا کودکان احتیاج به یک دوره 6 ماهه تا یکساله(با جلسات درمانی منظم حداقل دو بار در هفته) کاردرمانی حسی و رعایت رژیم حسی توصیه شده توسط تراپیست کاردرمانی دارند و در صورت کندی در روند درمان توسط کاردرمان به پزشک متخصص جهت انجام دارودرمانی به منظور تسریع روند درمان ارجاع داده می شوند.

منبع جهت مطالعه بیشتر در این زمینه: “کتاب یکپارچگی حسی” تالیف دکتر علیزاده و شیرین ملکی

کمک به کودکان اتیسم راهبردهای درمان و تربیت

والدین کارهای زیادی می توانند برای فائق آمدن بر مشکلات فرزندان خود انجام دهند. مهمترین چیز این است که شما نیازهای فرزندتان را بشناسید و برای بر طرف شدن آن‌ها تلاش کنید. به دنبال این نباشید که کسی اتیسم بودن فرزند شما را تایید کند و بگوید که چطور و چه کاری انجام بدهید. برداشت شما از هیجانات فرزندتان بهترین راهنمای کشف و پاسخ به نیازها کودک‌تان است. برخورد درست با کودک، به شما و فرزندتان کمک خواهد کرد تا زندگی برای فرزند اتیسم و شما راحت‌تر شود.

راهنمایی والدین کودکان اتیسم به درمان و حمایت

اگر به تازگی متوجه شده‌اید که فرزند شما مبتلا به اتیسم است ممکن است در مورد اتفاقات آینده نگران و سر در گم باشید. هیچ پدر و مادری آماده شنیدن چیزی جز سلامتی و خوش حالی فرزندش نمی‌باشد و تشخیص اتیسم بودن کودک می‌تواند خیلی وحشتناک باشد. ممکن است در مورد بهترین کمک به فرزند خود مطمئن نباشید و یا در مورد شیوه‌های متفاوت کمک و آموزش گیج شوید. ممکن است به شما گفته شود  این بیماری مادام العمر و غیر قابل درمان است، هر چند این گفته ها درست است اما نگرانی را رها کنید، مشکل را بپذیرید و تلاش کنید شرایط را تغییر دهید.

درست است که اتیسم تمام گستره رشد را درگیر می‌کند، اما راهبردهای درمانی و آموزشی وجود دارد که به کودک کمک می‌کند مهارت‌هایی را برای غلبه بر مشکلات بیاموزد تا بر مشکلات فزاینده فائق آید. این خدمات نگهداری می‌تواند شامل خدمات در منزل، رفتاردرمانی، آمورش‌های مدرسه محور، و خدمات برآورده‌سازی نیازهای ویژه کودک باشد. با یک طرح درمانی درست، عشق و حمایت کودک شما می‌تواند یاد بگیرد، رشد و پیشرفت کند.

منتظر تشخیص نمانید

اگر کودک شما اتیسم یا دیگر اختلالات تاخیر رشدی را داراست بهترین چیز شروع به‌هنگام درمان است. به محض این که متوجه شدید چیزی متفاوت از شرایط عادی است کمک رسانی را شروع کنید و منتظر اینکه فرزندتان تشخیص قطعی بگیرد نباشید. آموزش و درمان به موقع کودکان با سن کمتر مبتلا به اختلالات طیف اتیسم، شانس موفقیت آموزش و درمان را بالا می برد. مداخله زود هنگام راهی موثر برای کمک به رشد بهنجار و کاهش علایم اتیسم است.

وقتی کودک اتیسم است: تکالیف والدین

• در مورد اتیسم یاد بگیرید: هر چه که شما بیشتر اتیسم را بشناسید در مورد آموزش و درمان بهتر تصمیم خواهید گرفت. در مورد گزینه های درمانی، پرسش ها، واتخاذ تصمیم های درمانی اطلاعات کافی کسب کنید.
• متخصص فرزند خود شوید: در مورد اینکه چه چیزهایی می‌تواند موجب بد‌رفتاری، رفتارهای مخرب و حتی خوش رفتاری فرزند شما شود اطلاعات کافی بدست آورید. فرزند اتیسم شما در شرایط تنش زا چه کار می‌کند؟ چه چیزی او را آرام می‌کند؟ چه چیزی او را ناراحت می‌کند؟ از چه چیزی لذت می‌برد؟ اگر شما متوجه شوید که چگونه می‌توانید بر فرند خود تاثیر گذار باشید، بهتر می‌توانید اشکلات را پیدا کنید و از شرایطی که منجر به تنش می شود پیش‌گیری کنید.
• فرزند خود را با تمام خصوصیات بپذیرید: به جای اینکه به تفاوت‌های فرزند اتیسم خود با سایر کودکان متمرکز شوید و اینکه چه توانایی‌هایی ندارد، پذیرش کودک را تمرین کنید. از خصوصیات خاص فرزند خود لذت ببرید، موفقیت‌های کوچک او را تشویق کنید و از مقایسه او با سایر کودکان دست بردارید. احساس عشق ورزیدن بدون شرط و پذیرش به شما بیش از هر چیزی کمک خواهد کرد.
• تسلیم نشوید: مسیر اختلالات طیف اتیسم غیر قابل پیش بینی است. از زندگی فرزند خود نتیجه‌گیری نکنید. مانند هر انسان دیگری، مبتلایان به اتیسم هم با رشد و گسترش توانمندی‌های خود وارد مراحل زندگی  می‌شوند.

نکته اول کمک به کودکان اتیسم: محیطی امن و قانون‌مند فراهم کنید

بدانید که مسیر کمک به تربیت و کمک به کودک اتیسم طولانی و نسبتاً دشوار است. اما در مجموع، نکات زیر به شما در تربیت فرزند اتیسم  کمک می‌کند:

• استوار باشید: بچه‌های با اختلالات طیف اتیسم برای سازگاری با محیط و یادگرفتن آن (مثل سازگاری با درمانگران یا محیط مدرسه، سازگاری با دیگران، و قوانین خانه) زمان‌های دشواری را سپری می‌کنند.  ممکن است کودک اتیسم از زبان در ارتباطات مدرسه استفاده کنند، اما هیچگاه در خانه این کار را نکند. ثابت نگه داشتن محیط بهترین راه تقویت یادگیری کودک اتیسم است. ببینید درمانگر کودک چه کارهایی را انجام می‌دهد و از چه شیوه هایی استفاده می‌کند تا همان تکنیک ها را در خانه استفاده کنید. امکان این را که آیا می‌توان از چند درمانگر استفاده کرد را در بیش از یک مکان بررسی کنید تا فرزندتان را در تعمیم آموخته‌ها به محیط‌های مختلف و افراد مختلف کمک کنید. ثبات و استواری شما به کودک کمک می‌کند تا در مسائل رفتاری کودک مداخله کنید و با او تعامل خوبی داشته باشید.
• برنامه ثابت داشته باشید:  بهترین راه کمک به کودکان اتیسم این است که یک برنامه منظم و ساختارمند داشته باشند. چنانچه در بحث پیشین گفته شد ثبات و پایداری نیاز اساسی کودک اتیسم است. برای فرزند خود برنامه‌ای منظم برای تغذیه، درمان، مدرسه، و خواب داشته باشید. مواظب باشید این نظم در کمترین حد ممکن هم  بهم نخورد. اگر در شرایطی بهم خوردن نظم غیر قابل اجتناب است، فرزند خود را پیش‌تر برای آن آماده کنید.
• به رفتارهای خوب پاداش دهید: تقویت مثبت یکی از بهترین راه‌های عادت دادن بچه‌های اتیسم به انجام کارهای درست است. بچه‌های اتیسم را اگر کار یا مهارت خوبی آموخته اند تشویق کنید و به آن‌ها جایزه بدهید. رفتارهای خوب موردی آن ها هم حتما باید تشویق برجسته شود. دنبال راه‌های پاداش دادن باشید، مثل دادن برچسب یا بازی کردن با اسباب بازی دلخواه.
• محیط خانه را امن کنید: محیط خانه  را طوری بیارایید که کودک احساس امننیت، آسایش و راحتی کند. این مستلزم سازماندهی و وضع کردن مرزهایی است که کودک متوجه می‌شود. علایم دیداری می‌تواند مفید باشد (استفاده از علایم و نوارهای رنگی برای نشان دادن محدودیت‌ها). شما مجبور به ایمن نگه داشتن خانه هستید به خصوص اگر فرزند شما مستعد قشقرق یا رفتارهای خود آسیب رسان است.

نکته دوم کمک به کودک اتیسم: راه های غیر کلامی برای ارتباط پیدا کنید

ارتباط با کودک اتیسم می‌تواند همراه با دردسر باشد، اما شما نبایستی این ارتباط را اجبار و یا محدود کنید.  شما با نگاه کردن به فرزند خود، لمس کردن او، تُن صدایتان وقتی با او حرف می‌زنید و زبان بدنتان با او ارتباط برقرار می‌کنید. همچنین ممکن است فرزندتان با شما ارتباط برقرار کند، حتی اگر حرف نزند و صحبت نکند. شما باید زبان ارتباط با کودک اتیسم را  یاد بگیرید.

• نشانه های غیرزبانی را جستجو کنید. اگر شما آگاه  و هشیار باشید، می‌توانید نشانه‌های غیرکلامی که فرزندتان برای ارتباط دارد را متوجه شوید. به صداهایی که کودک تولید می‌کند، به حالات چهره، و حالات بیانگر خستگی، گرسنگی و خواستن چیزی از طرف کودک توجه کنید.
• نیازهای منجر به قشقرق‌ها را پیش‌بینی کنید. آشفتگی ناشی از احساس نادیده گرفته شدن و نفهمیده شدن طبیعی است، و در این زمینه هیچ فرقی بین کودک اتیسم و غیراتیسم نیست. اما وقتی کودک اتیسم قشقرق راه می‌اندازد و دچار آشفتگی می‌شود اغلب به خاطر نادیده گرفتن علایم غیر کلامی نشانگر نیازهای اوست. در کودک اتیسم قشقرق راه انداختن راهی برای ارتباط برقرار کردن با والدین به هنگام ناکامی و جلب توجه است.
• زمان‌هایی را برای بازی و سرگرمی با کودک اختصاص دهید. کودک اتیسم، هر چند که مبتلا به اتیسم است اما کودک است. هم  برای بچه ها و هم برای والدین زندگی کردن ضروری‌تر از درمان است. بازی‌های منظم و برنامه‌ریزی شده بر هشیاری و آگاهی کودک شما می‌افزاید. به دنبال راه‌های سرگرم کردن یکدیگر باشید، فکر کنید که چه چیزی منجر به خندیدن و خوش‌حالی شما و فرزندتان خواهد شد، و او را از لاک خود بیرون خواهد آورد. فعالیت‌های سرگرم کننده و شاد هر چند آموزش و درمان نباشند، لازمه رشد کودک و کودک اتیسم هستند. نتایج و فواید شگفت‌انگیز بازی و لذت از بازی نه تنها منجر به خوش‌حالی شما و فرزندتان خواهد شد بلکه آرامش را به روابط باز خواهد گرداند. بازی بخشی ضروری از  یادگیری و احساس مفرح بودن زندگی است.
•  به حساسیت های حسی فرزند خود توجه کنید. بسیاری از کودکان اتیسم نسبت به نور، صدا، لمس، مزه و بو بسیار حساس هستند. ممکن است کودکان اتیسمی هم باشند که کُند حسی داشته باشند. اینکه کدام محرک و در چه شدتی از نور، صدا، حرکت، و چگونگی بغل کردن و نوازش کردن راه انداز قشقرق و رفتارهای بد یا خوب فرزند شماست اطلاعات کافی جمع کنید. چه چیزی موجب تنش کودک اتیسم می شود؟ چه چیزی او را آرام می کند؟ چه چیزی موجب ناراحتی یا خوش‌حالی او می‌شود؟، اگر شما بدانید که چه چیزی بر فرزند شما موثر است؛ بهتر می توانید مشکلات را متوجه شوید، از شرایطی که منجر به مشکلات خواهند شد پیشگیری کنید، و تجارب موفقی را خلق کنید.

نکته دوم کمک به کودک اتیسم: درمان های شخصی برای اتیسم خلق کنید

روش‌های درمانی زیادی جهت کمک به کودکان اتیسم وجود دارند که بسیار هم معتبر هستند، اما کدام‌یک می‌تواند برای فرزند شما مناسب تر باشد. چیزی که می‌تواند خیلی بغرنج باشد شنیدن چیزهای متفاوت و گاه متناقض از سایر والدین و پزشکان است. وقتی یک روش درمانی و آموزشی برای کودک اتیسم طراحی و توصیه می‌شود، به خاطر داشته باشید که هیچ روش درمانی به تنهایی پاسخ‌گوی همه نیازهای کودک اتیسم نیست. هر کودک مبتلا به اتیسمی منحصر به فرد و یگانه است، با نقاط قوت و ضعف منحصر به خود.

روش درمانی بایستی مناسب نیازهای فردی هر مبتلا به اتیسمی باشد. شما بدانید که فرزند شما بهترین است، پس تلاش کنید تا تمام نیازهای او را بر آورده سازید. در این مسیر شما می‌توانید سوال های زیر را از خود بپرسید (منبع: پژوهشگاه ملی سلامت):

• نقاط قوت فرزنم چیست؟
• نقاط ضعف فرزند چیست؟
• رفتارهای دردسر آفرین کدامند؟
• فرزندم کدام مهارت های اساسی را ندارد؟
• فرزندم از چه راهی (دیدن، شنیدن و انجام دادن) بهتر یاد می‌گیرد؟
• فرزندم از چه چیزی لذت می‌برد و کدام فعالیت‌ها منجر به درمان او می‌شود؟

در نهایت به خاطر داشته باشید که موضوع این نیست که هیچ طرح درمانی برای کودک اتیسم کاملا مناسب نیست بلکه  مساله این است که شما باید راه های شخصی خود را برای موفقیت درمان پیدا کنید. شما باید با دست به یکی شدن با درمانگر کودک، بهترین راه درمان را پیدا کنید و با اجرای بدون وقفه و بدون تناقض تمرین‌ها به فرزند اتیسم خود کمک کنید.

یک طرح درمانی خوب این طور خواهد بود:

• کودک شما را جذب خواهد کرد
• یک برنامه قابل پیش بینی ارائه خواهد کرد
• تکالیف و مجموعه ای از گام های ساده را به کودک اتیسم خواهد آموخت
• توجه کودک را در فعالیت های خوب سازماندهی شده، فعالانه به کارخواهد گرفت
• تقویت پیوسته برای رفتارها تدارک خواهد دید
• والدین را به کار خواهد گرفت و درگیر درمان خواهد کرد

انتخاب درمان اتیسم

وقتی درمان اتیسم مطرح می شود، گوناگونی و تفاوت بین روش‌های درمان موجب گیجی می‌شود. تعدادی از درمانگران اتیسم بر کاهش مشکلات رفتاری و ایجاد ارتباط و مهارت‌های اجتماعی تمرکز می‌کنند در حالی که گروهی دیگر بر مشکلات ناشی از یکپارچگی حسی، مهارت‌های حرکتی، مسائل هیجانی و حساسیت‌های تغذیه‌ای تاکید می‌کنند.

با داشتن انتخاب های زیاد، تحقیق در مورد روش ها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، با متخصصان درمان اتیسم صحبت کنید و در مورد کارایی و کاربرد روش‌ها بپرسید. اما  به خاطر داشته باشید که شما بیش از یک  نوع درمان را نمی توانید برگزینید. هدف درمان اتیسم باید درمان تمام نشانگان و نیازهای کودک اتیسم باشد. این امر اغلب نیازمند داشتن رویکردی ترکیبی به درمان هاست که بهترین‌های روش‌های درمانی را در خود جمع می‌کند.

متداول‌ترین درمان‌های اتیسم عبارتند از رفتاردرمانی، گفتاردرمانی، بازی‌درمانی، کاردرمانی و تغذیه درمانی.

نکته چهارم کمک به کودک اتیسم: یافتن کمک و حمایت

تربیت و مراقبت از کودک اتیسم مستلزم صرف انرژی و زمان بسیاری است. روزها و ساعاتی وجود دارد که مراقب کودک اتیسم احساس اضمحلال و فشار روانی می‌کند و دلسرد می‌شود. تربیت کودک به هیچ وجه کار آسانی نیست، و البته پرورش کودکی با نیازهای ویژه بسیار مشکل‌تر است. برای این که شما پدر و مادر موثرتری باشید باید بتوانید ضرورت‌های مراقبت از خود را هم رعایت کنید. سعی نکنید نیازهای خود را نادیده بگیرید. شما می‌توانید از سایر والدین و مراکز درمان و آموزش کودک اتیسم کمک بگیرید تا با دریافت کمک و حمایت با آرامش بیشتری به تربیت کودک اتیسم بپردازید. والدین می توانند جهت کمک و حمایت گرفتن می‌توانند از والدین سایر کودکان اتیسم، مراکز نگهداری و آموزش کودکان اتیسم و مشاوره‌های فردی، خانوادگی و تربیتی استفاده کنید. شما در مسیر تربیت باید بتوانید حقوق خود و فرزندتان را بدانید و رعایت کنید.

منبع : Helping Children with Autism, Autism Treatment Strategies and Parenting Tips. http://www.helpguide.org/articles/autism/helping-children-with-autism.htm.

علائم بیش فعالی و نقص توجه در دبستان

• در شروع هر کاری که نیاز به توجه و تمرکز دارد مشکل دارد
• در تمرکز مشکل دارد. چون به راحتی حواسش پرت می شود و به همین علت تکالیف مدرسه نیمه کاره باقی می ماند
• در امتحانات کتبي، سوالاتی را جا می اندازد یا امتحان را ناتمام می گذارد
• در املا اشتباهاتی مانند کم و زیاد گذاشتن نقطه، دندانه و … دارد
• در محاسبه به علت مشکلات توجه؛ ممکن است نتیجه محاسبه را درست بدست آورد ولی اشتباه بنویسد
• در سازماندهي، نظم و رعايت ترتیب مشکل دارد
• وسط حرف می پرد، سوال تمام نشده جواب می دهد، بی موقع حرف می زند
• مدام در حال حرکت است. ممکن است در کلاس بی اجازه بلند شود، راه برود و یا در حالی که نشسته مدام به چپ و راست برگردد و تمرکز اطرافیان را بهم بزند.
• در نشستن طولانی مدت سر تکلیف، بازی های فکری و … مشکل دارد
• به کررات تکالیف، دفتر و کتاب ها را جا می گذارد و لوازم التحریر را گم می کند.
• به جای حل مسأله متفکرانه، تکانشي و بی فکر عمل می کند
• بازی و صحبت بقیه را بهم می زند
• بی توجه به حرف ها و مباحث پيرامونش، حرف و حرکت بی ربط می گوید و انجام می دهد
• ارزش وقت و زمان را نمی داند و مدیریت زمان ندارد
• در تنظیم هیجان ناتوان است و قشقرق راه انداختن های پی در پی دارد

برای آشنایی بیشتر با روند درمان کودکان بیش فعال به وسیله کاردمانی می توانید مقاله چگونه کاردرمانی به کودکان بیش فعال کمک میکند؟ را مطالعه نمایید

علائم بیش فعالی و نقص توجه در پیش از دبستان

•   مشکل در آغاز تکاليف روتين و همیشگی، مانند لباس پوشیدن و اسباب بازی جمع کردن.
•   بی اعتنایی یا تاخیر خیلی زیاد در پیروی کردن از دستورات.
•   مشکل در نشستن طولانی مدت حتی موقع غذا خوردن یا بازی های گروهی که کودکان دیگر به راحتی آن زمان را تحمل می کنند.
•   بلند شدن، راه رفتن، یا حرف زدن وقتی که انتظار می رود ساکت بمانند.
•   ناتمام رها کردن یک فعالیت و شروع فعالیتی دیگر.
•   مشکل در آهسته و با دقت انجام دادن  کاری.
•   نیاز به یادآوری بسیار برای متوقف کردن کار و گوش دادن.
•   تمرکز و توجه بسیار پایین نسبت به سن.
•   برداشتن وسایل دیگران بدون اجازه.
•   ناتوانی در انتظار برای ارائه دستور قبل از شروع کار.
•   انجام تکالیف بسیار طول می کشد و برای تکمیل تکلیف نیاز به تشویق بسیار دارد.
•   در یادآوری دستورات مشکل دارد.
•   در یادآوری وقایع و آموخته های جدید مشکل دارد.
•   ناراحتی، ناامیدی و عصبانی شدن شدید برای امور جزئی.

ناتوانی یا اختلال یادگیری یک اصطلاح عمومی است که به یک گروه ناهمگن از اختلالات اطلاق می شود که شامل مشکلات قابل توجه درگوش دادن، صحبت کردن، خواندن، نوشتن، استدلال یا توانایی های ریاضی آشکار می شود.